In gesprek met Bethanie Mercera: ‘We kijken eerst naar wat iemand zelf nog kan’
Als wijkverpleegkundige voert Bethanie steeds vaker een Verpleegkundig Adviesgesprek (VAG). Dat is vaak het eerste contactmoment met een cliënt thuis. Het doel? Samen kijken welke ondersteuning echt nodig is, waarbij de cliënt zoveel mogelijk eigen keuzes blijft maken.
Wat is een Verpleegkundig Adviesgesprek?
‘Het Verpleegkundig Adviesgesprek is het eerste persoonlijke gesprek bij de cliënt thuis,’ vertelt Bethanie. ‘Vroeger kreeg je bijvoorbeeld via de huisarts de opdracht om iemand te helpen met douchen of aankleden. Nu kijken we eerst samen naar de situatie. Waar loopt iemand tegenaan? Wat zijn de wensen? En vooral: wat kan iemand zelf nog?’
Volgens Bethanie zit daarin het grote verschil. ‘We nemen niet meteen alles uit handen. We willen mensen juist in hun kracht zetten, door eerst goed te luisteren en uit te vragen. Zo ontdek je vaak dat er meer mogelijk is dan vooraf gedacht werd.’
Vertrouwen als basis
Voor Bethanie begint goede zorg met een goed gesprek.
‘Het eerste contact is ontzettend belangrijk. Als er vertrouwen ontstaat, vertellen mensen meer en krijg je een beter beeld van wat er speelt. Daarom werk ik liever niet met een standaard lijstje vragen dat ik afvink. Ik heb uiteraard standaard vragen die gesteld worden, maar ik blijf vooral mezelf en ben eerlijk over wat wel en niet kan. Zo weten mensen precies waar ze aan toe zijn en komen ze niet voor verrassingen te staan.’
Eerst kijken, dan pas zorg inzetten
Het gesprek zelf is voor Bethanie niet nieuw, maar de manier van kijken wel.
‘Waar we vroeger sneller direct zorg inzetten, gaan we nu eerst langs voordat we iemand aannemen. Dat levert vaak waardevolle inzichten op.’
Ze geeft een voorbeeld. ‘Een huisarts vraagt onze hulp voor een cliënt die al maanden problemen heeft met het instellen van insuline. Vroeger zouden we direct aan de slag gaan met de zorgvraag. Nu ga ik eerst in gesprek. Misschien wil iemand die hulp helemaal niet of is er een andere oplossing nodig. Samen met de cliënt en eventueel familie maken we vervolgens een plan dat aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de cliënt.’
Volgens Bethanie werkt dit het beste als alle zorgverleners dezelfde werkwijze kennen. ‘Als huisartsen, ziekenhuizen en andere verwijzers weten hoe het VAG werkt, kunnen zij cliënten hier vooraf over informeren. Dan begrijpt iedereen waarom er eerst een gesprek plaatsvindt voordat de zorg start.’
Hoe verloopt het proces?
Het Verpleegkundig Adviesgesprek begint meestal na een verwijzing vanuit een huisarts, ziekenhuis of revalidatiecentrum.
‘We krijgen een melding dat iemand mogelijk zorg nodig heeft. Vervolgens bekijken we samen wat er nodig is. Soms leidt dat tot een zorgplan, soms ook niet.’
Bethanie noemt een veelvoorkomend voorbeeld. ‘Iemand heeft hulp nodig bij het douchen en aankleden. Dan kijken we niet alleen naar professionele zorg, maar ook naar wat iemand zelf kan en welke ondersteuning er vanuit de omgeving mogelijk is. Misschien kunnen kinderen of andere naasten een deel van de hulp bieden. Wij denken mee over een passende verdeling.’
Daarbij wordt ook gekeken naar de mantelzorger. ‘We vinden het belangrijk dat mantelzorgers niet overbelast raken. Daarom evalueren we regelmatig hoe het gaat.’
Zelfstandig waar het kan
De druk op de zorg neemt toe. Dat merkt Bethanie dagelijks.
‘We willen graag iedereen helpen, maar er is niet genoeg personeel. Dat speelt niet alleen bij MIJ, maar in de hele zorgsector. Daarom moeten we soms moeilijke keuzes maken.’ Juist daarom is het belangrijk om de beschikbare zorg zo goed mogelijk in te zetten.’
Het uitgangspunt is dat cliënten zo zelfstandig mogelijk blijven. ‘Als iemand bijvoorbeeld graag dagelijks hulp wil bij het douchen, kijken we eerst samen welke andere mogelijkheden er zijn. Zo zorgen we ervoor dat de zorg aansluit bij wat iemand echt nodig heeft. Zo houden we voldoende ruimte voor cliënten die intensieve verpleegkundige zorg nodig hebben. Bijvoorbeeld vanwege een complexe wond of een ernstige medische situatie.’
Hoe reageren cliënten?
De meeste reacties zijn positief, merkt Bethanie.
‘Het hangt vooral af van hoe je het uitlegt. We kijken samen hoe de zorg georganiseerd kan worden en wat iemand zelf kan blijven doen. Veel mensen vinden het prettig dat ze hierdoor zelfstandiger blijven en minder afhankelijk zijn van zorg.’
Soms draait het eerste gesprek zelfs helemaal niet om zorg. ‘Bij sommige mensen moet je eerst de mens leren kennen. Pas daarna komt de zorgvraag aan bod. Juist door goed te luisteren, kom je tot oplossingen die beter passen bij de situatie.’
Samen sta je sterker
Bethanie ziet graag dat familie of een naaste aanwezig is bij het gesprek.
‘Dat is niet verplicht, maar het levert vaak waardevolle informatie op. Soms hoort een familielid of mantelzorger dingen die de cliënt zelf niet noemt, terwijl die wel belangrijk zijn. Bovendien helpt het wanneer mensen uit de omgeving betrokken zijn bij het zorgplan.’
Volgens Bethanie is zorg tegenwoordig veel meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De beste zorg ontstaat door samen te werken. De cliënt houdt zoveel mogelijk de regie, de mantelzorger of naasten bieden ondersteuning waar nodig en de wijkverpleegkundige kijkt welke professionele zorg passend is. Juist die samenwerking zorgt ervoor dat de zorg aansluit bij de wensen, mogelijkheden en situatie van de cliënt. We hebben elkaar nodig!’
Die aanpak past volgens haar ook bij de diverse samenleving van nu. ‘In sommige culturen is het heel vanzelfsprekend om de familie intensief te betrekken, in andere minder. Maar uiteindelijk kijken we altijd samen naar wat het beste werkt voor de cliënt.’
Verschillende uitkomsten mogelijk
Een Verpleegkundig Adviesgesprek leidt niet automatisch tot thuiszorg.
‘Het is een adviesgesprek, dus er zijn verschillende uitkomsten mogelijk. Soms nemen we iemand in zorg. Soms blijkt dat andere ondersteuning beter past. En soms zien we dat iemand al goed op weg is. Dan geven we advies en weten mensen ons te vinden als er later toch hulp nodig is.’
Een waardevol instrument
Bethanie is positief over het Verpleegkundig Adviesgesprek.
‘Het is een goed middel om samen te kijken naar wat echt nodig is. Hoe meer zorgverleners ermee bekend zijn, hoe beter het gaat werken. We zijn nog in de opstartfase, maar ik zie dat het steeds meer gaat leven. We zijn begonnen en dat is een belangrijke eerste stap.’
Lees hier meer over het Verpleegkundig Adviesgesprek.