Interview mevrouw Ramdas (90)
Mevrouw Ramdas – Mangeldee (90) woont nog zelfstandig. Met een beetje hulp van haar rollator kan zij nog heel goed uit de voeten. Zij kookt nog elke dag voor zichzelf, want zij moet niets hebben van bezorgmaaltijden. Zelf koken vindt zij het beste. Op de dag van dit interview zou ze bami maken met pindasaus. Koken doet ze graag. Lekkere gerechten maken is voor haar een feestje. Zoals rijst met kip en daar hoort een lekkere tomatenchutney bij als sambal. Ook die maakt zij zelf.
Geboren in Suriname in de plaats Meerzorg kwam zij 75 jaar geleden naar Nederland. Samen met haar kinderen en wijlen haar man. ‘Suriname is arm, maar het is een mooi land met een prachtige natuur. Ik ben drie keer teruggegaan naar Suriname op vakantie’
Huwelijksfeest
‘Ik ben heel jong getrouwd. Op mijn 15de. Ik kende mijn man niet, want mijn ouders hadden ons aan elkaar gekoppeld. Hij was 20 jaar.’ Het Hindoehuwelijk feest duurde drie dagen. Pas op de derde dag is zij getrouwd. De dagen ervoor stonden in het teken van ceremonies en rituelen. ‘Het liefst wilde ik bij mijn moeder blijven. Gelukkig was mijn schoonmoeder lief.’
Hulp
‘Ik krijg hulp van mijn individueel begeleidster Andreza. Ik ken haar al heel lang. Wij hebben elkaar jaren geleden ontmoet toen ik nog naar het spreekuur kon gaan. Eigenlijk heeft Andreza mij altijd geholpen. Zij is net als een dochter voor mij. Ik noem haar Rosa. De manier waarop zij mij behandelt is heel respectvol en dat is belangrijk voor mij. Zij geeft mij altijd een kus en een knuffel als zij binnenkomt en weggaat. Op dinsdag en donderdag komen studenten die mij in de rolstoel naar markt brengen om te winkelen.’
Gezin
‘Het duurde 18 jaar voordat ik kinderen kreeg. Het zijn twee zonen en één dochter. Jammer genoeg is mijn dochter overleden. Na het overlijden van mijn dochter zijn wijlen mijn man en ik gescheiden. Toch kwam hij na de scheiding vaak bij mij eten. De liefde bleef. Wij zijn nooit los van elkaar gekomen.’
Belangrijke feestdagen
‘De belangrijkste feestdagen voor de Hindoes zijn Divali en Phagwa. Divali wordt ook wel lichtjesfeest genoemd. De lichtjes staan symbool voor de overwinning van het licht op de duisternis. Bij Divali eet je alleen maar zoete dingen. Vijf dagen wordt er geen vlees, vis of eieren gegeten en drink je geen alcohol. Bij Phagwa bestrooien mensen elkaar met kleurige poeders, om de start van de lente het nieuwe jaar te vieren. Dan mag je alles eten.’
Andreza Rosario Elke ochtend sta ik op met dankbaarheid in mijn hart
‘Al meer dan tien jaar begeleidt Andreza mevrouw Ramdas. Zij helpt haar met de post en als er iets geregeld moet worden dan doet zij dat voor haar. Als zij niemand heeft die met haar naar het ziekenhuis kan, dan ondersteunt zij haar.
‘Dat vindt mevrouw fijn, want ik ben iemand die zij goed kent. En twee horen meer dan één. Mevrouw Ramdas kwam eerst naar het spreekuur, daarna werd zij cliënt. We hadden meteen een klik. Zij ziet mij als haar eigen kind.’
Andreza is 12 jaar in dienst bij MOB, de oude naam van MIJ. ‘Ik begon eind 2011 als vrijwilliger. Ik draaide spreekuren, hielp met activiteiten en cliënten begeleiden. In 2012 kreeg ik een contract en sindsdien ben ik individueel begeleidster. Ik begeleid cliënten die verschillende problemen hebben met financiën, gezondheid, woningen etc. Het zijn praktische zaken, zodat de cliënten weer zelfstandig en zelfredzaam worden. Mijn doel is, in samenwerking met de cliënten, dat zij zo snel mogelijk zelfredzaam zijn. Op deze manier kan mevrouw Ramdas zelfstandig blijven wonen met een beetje hulp. Ik ga niet met pensioen, want ik ben heel blij met mijn werk. Zelfs als ik niet betaald zou krijgen zou ik dit werk nog steeds doen, want ik vind het fijn om mensen te helpen die het nodig hebben. Als ik mensen geholpen heb en die persoon is zelfredzaam geworden, ga ik altijd naar huis met een gevoel van voldoening. Elke ochtend sta ik op met dankbaarheid in mijn hart.’
Uitdagingen
‘De uitdagingen en diversiteit van de verschillende mensen vind ik fantastisch. Ik begeleid cliënten van verschillende culturen en ik vind dat het mijn leven verrijkt. Cliënten uit Turkije, Marokko, Afrika-Congo, Suriname, Nederland, Somalië, Kaapverdië. Ik leer ook woorden van de verschillende culturen. Heel leuk. Ik ben heel blij dat ik voor MIJ werk. Het is heel dynamisch. Elke dag als ik opsta ga ik naar mijn cliënten en werk ik vanuit mijn hart. Ik houd niet van thuiswerken. Ik wil naar mijn cliënten. Als ik aan de deur kom en de glimlach die ik dan krijg is voor mij echt een beloning.
En als ik een moeilijke casus heb denk ik: ik ga hier heel veel van leren en ga de uitdaging aan.’
Feestdagen in Kaapverdië
Kaapverdië heeft tien eilanden en negen daarvan zijn bewoond. De meeste eilanden hebben een heilige die belangrijk is. ‘Ik ben geboren op Santa Antão en daar is Sint Antonius dé heilige. Elk jaar op 13 juni wordt er feest gevierd. Het wordt groots gevierd met muziek, verschillende kraampjes de hele dag door. Mensen zijn al dagen bezig om het feest van die dag voor te bereiden. En het mooie daarvan is dat ik op die dag ben geboren. Dat is voor mij speciaal. Dit jaar ben ik er voor het feest speciaal naartoe gegaan.
Er staat een beeld van de heilige Sint Antonius op een berg, daar gaan altijd veel mensen heen om te bidden en wensen te doen. Dankbaar zijn voor de zegeningen. Het is een religieus feest, want veel mensen zijn katholiek in Kaapverdië.’
‘Een typisch Kaapverdiaans gerecht dat ook hoort bij het feest is Cachupa. Het is een soort soep van gedroogde mais, veel bonen, vlees of vis en groente. En op zo’n feest hoort Cachupa. Iedereen kan het maken. De basis is gedroogde mais en verschillende soorten gedroogde bonen.
Recept voor Cachupa Rica (4 tot 6 personen)
- 50 gram gedroogde witte bonen (black eyed peas)
- 50 gram gedroogde rode bonen (kidney bonen)
- 100 gram gedroogde groene erwten (Ervilha)
- 200 gram gedroogde witte maïs en 200 gram gedroogde gele maïs (optioneel)
- 500 gram rundvlees of 500 gram karbonade (origineel is met varkensvlees)
- 2 uien gesneden in ringen
- 1 Chinese kool of witte kool in vier delen gesneden
- 4 teentjes knoflook, fijngehakt
- 1 klein bosje selderij of 1 klein bosje koriander in stukjes gesneden
- 2 chilipepers (optioneel)
- 5 worteltjes in blokjes
- 1 bosje lente-ui
- Eventueel kun je er ook 1 cassave indoen (in blokjes gesneden) en pikante worst (chorizo)
In Nederland zijn de ingrediënten te koop in Chinese- en Surinaamse toko’s.
Bereidingswijze van de Cachupa Rica
De gedroogde bonen en maïs laat je een dag van tevoren in water weken, dit scheelt namelijk qua kooktijd. Na een dag weken, zet je de bonen in een grote pan met veel water aan de kook. De bonen moeten zeer ruim onder het water liggen. Na een uur doe je hier het gemarineerde vlees bij.
Het vlees marineer je door er paprikapoeder, zout, vier teentjes knoflook, een scheut olijfolie en wat peper bij te doen. Vervolgens doe je een klein laagje olijfolie in een grote koekenpan, hierin fruit je de ringen van twee uien aan. Als de uienringen aangefruit zijn dan doe je het gemarineerde vlees in de koekenpan. Het vlees draai je een paar keer om, totdat het vlees aan beide kanten lichtbruin is.
Nadat je het gemarineerde vlees hebt toegevoegd, doe je er ook nog een halve eetlepel zout bij en de fijngemaakte chilipepers. De Cachupa moet nu nog twee uur lang stoven op een laag vuur, met de deksel op de pan. Om het kwartier even roeren en het water een beetje aanlengen als het te dik wordt. De soep hoort een beetje dik te zijn, net als erwtensoep. In het laatste half uur voeg je de wortels, koriander, selderij, kool en chorizo toe en eventueel de cassave.
Na een stooftijd van ongeveer drie uur is de Cachupa klaar om geserveerd te worden. De kooktijd van de Cachupa is te halveren met een snelkookpan. (Bron: todio.nl)